← Wszystkie notatki

NOTATKI Z HISTORII - ODBUDOWA RZECZPOSPOLITEJ / WALKI O GRANICE (1918-1921)
Poprawione wg podrecznika 'Poznac przeszlosc 3'

============================================================
NOTATKA 1
============================================================
Odrodzenie I Rzeczpospolitej.
1. Przełom XIX i XX w. — kres panowania państw zaborczych.

============================================================
NOTATKA 2
============================================================
Polacy — dwie orientacje polityczne.
a) Polska Partia Socjalistyczna — Józef Piłsudski: współpraca z Austro-Węgrami, przeciw Rosji.
b) Narodowa Demokracja (endecja) — Roman Dmowski: współpraca z Rosją, przeciw państwom centralnym.

2. Po I wojnie światowej w Polsce powstają ośrodki władzy; najważniejsza — Rada Regencyjna.
3. Przyjazd Józefa Piłsudskiego do Warszawy 11 listopada 1918 r.; Rada Regencyjna przekazała mu władzę; ogłoszono go Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.
4. Józef Piłsudski funkcję premiera przekazał Jędrzejowi Moraczewskiemu, który przygotował szereg reform do odbudowy państwa polskiego i usprawnienia republikańskich form rządów.

============================================================
NOTATKA 3
============================================================
5. Władza tworzona w Polsce nie była uznawana przez rządy krajów europejskich, gdyż na Zachodzie istniał rząd kierowany przez Romana Dmowskiego — Komitet Narodowy Polski (uznany przez ententę za oficjalne przedstawicielstwo Polaków).
6. Aby przeciwdziałać tej sytuacji, przedstawiciele negocjowali i wybrali Ignacego Jana Paderewskiego na premiera.

============================================================
NOTATKA 4
============================================================
Kształtowanie się granicy zachodniej i południowej.
1. Koncepcje granic państwa.
a) Koncepcja inkorporacji — Roman Dmowski: priorytet przesunięcia granic na wschód; Wielkopolska i Górny Śląsk kosztem ziem wschodnich; władza w rękach narodu polskiego; mniejszości narodowe mają być polonizowane.
b) Koncepcja federacji — Józef Piłsudski: priorytet korzystnej granicy na wschodzie; Polska miała być federacją równouprawnionych narodów; granica zachodnia miała być ustalona drogą dyplomacji podczas kongresu wersalskiego.

============================================================
NOTATKA 5
============================================================
Powstanie wielkopolskie 1918–1919.
a) Po przybyciu Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania, 27 GRUDNIA 1918 r. demonstracje zmieniły się w walki zbrojne.
b) Działania powstańcze były na tyle skuteczne, że do drugiej połowy stycznia 1919 r. Niemcy byli niemal całkowicie wyparci z Wielkopolski.
c) Sukcesy wielkopolskie skłoniły Józefa Piłsudskiego do wysłania do Poznania gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, który zastąpił Stanisława Taczaka.
d) W efekcie powstania uczestnicy konferencji w Paryżu zdecydowali o przyłączeniu Wielkopolski do Rzeczypospolitej.

============================================================
NOTATKA 6
============================================================
Postanowienia konferencji w Paryżu w sprawie polskiej:
a) niemal cała Wielkopolska dla Polski;
b) część Pomorza Gdańskiego z pasmem wybrzeża o długości ok. 140 km dla Polski;
c) Gdańsk — Wolne Miasto pod opieką Ligi Narodów;
d) przynależność Górnego Śląska rozstrzygnąć miał plebiscyt;
e) tak samo Warmia, Mazury i Powiśle — plebiscyt;
f) polska granica wschodnia miała być określona (linia Curzona); decyzja zapadła w toku wojny polsko-bolszewickiej.

4. Powrót Pomorza do Polski i Wolne Miasto Gdańsk.
5. Powstania śląskie 1919–1921.
6. W 1919 r. między Polską a Czechosłowacją rozpoczął się spór o Śląsk Cieszyński; w wyniku decyzji konferencji (1920 r.) większą część tego przemysłowego obszaru przyłączono do państwa polskiego, mniejszą — do południowych sąsiadów.

============================================================
NOTATKA 7
============================================================
Zgodnie z postanowieniami konferencji pokojowej w Paryżu o przynależności Warmii, Mazur i Powiśla miał rozstrzygnąć plebiscyt. Odbył się w lipcu 1920 r. i został przez Polaków przegrany; te obszary trafiły do Niemiec (Prus).

============================================================
NOTATKA 8
============================================================
Walki o granice wschodnie.
1. Konflikt polsko-ukraiński 1918–1919. W listopadzie 1918 r. wycofujące się wojska austriackie uzbroiły Ukraińców, którzy zaczęli odbudowę swojego państwa w Galicji Wschodniej. Przeciw nim wystąpili Polacy — ludność cywilna i młodzież (Orlęta Lwowskie), które z czasem wsparło wojsko polskie. Konflikt wygrali Polacy, przyłączając do Polski Galicję Wschodnią wraz ze Lwowem.

============================================================
NOTATKA 9
============================================================
Wyprawa kijowska. W 1920 r. Józef Piłsudski zawarł z Ukraińcami porozumienie z Symonem Petlurą — sojusz przeciw bolszewickiej Rosji, którego celem było odzyskanie utraconych podczas I wojny światowej ziem wschodnich. Porozumienie zakładało zgodę rządu ukraińskiego na przynależność Galicji Wschodniej do Polski oraz akceptację polskich władz co do niepodległości reszty ziem ukraińskich. W efekcie porozumienia w kwietniu 1920 r. siły polsko-ukraińskie wyparły z Kijowa Armię Czerwoną.

============================================================
NOTATKA 10
============================================================
Wojna polsko-bolszewicka 1920–1921.
a) Utrata Kijowa w lipcu 1920 r.: Armia Czerwona przeszła do kontruderzenia i dotarła pod Warszawę.
b) 16 VIII 1920 r. rozpoczęła się wielka kontrofensywa wojsk polskich; rozegrana wówczas bitwa warszawska (tzw. „Cud nad Wisłą") zmusiła wojska bolszewickie do odwrotu.
c) W marcu 1921 r. zawarto traktat w Rydze, na mocy którego ustalono korzystny dla Polski przebieg granicy wschodniej.
d) Ustalenie granicy z Litwą (spór o Wilno):
   a) W lipcu 1920 r., gdy wojska polskie zmusiły Armię Czerwoną do odwrotu, bolszewicy przekazali Wilno Litwinom, którzy uczynili miasto stolicą.
   b) W październiku 1920 r., po zwycięskiej bitwie warszawskiej i odparciu Armii Czerwonej na wschód, w Wilnie wybuchł bunt przeciw Litwinom; na polecenie Józefa Piłsudskiego operację przeprowadził gen. Lucjan Żeligowski (tzw. „secesja żeligowska").
   c) Przez kolejne lata Litwa Środkowa była formalnie niezależna; aż do marca 1922 r., gdy w wyniku plebiscytu (zbojkotowanego przez Litwinów) miasto włączono do Polski.

============================================================
NOTATKA 11
============================================================
Powtórzenie wiadomości — Odbudowa Rzeczpospolitej (daty: 1918, 1919, 1920, 1921).

2. Kim była dana osoba? Co robiła / jaką pełniła funkcję?
1. Józef Piłsudski — przywódca odzyskania niepodległości; od 11 XI 1918 Tymczasowy Naczelnik Państwa, potem prezydent RP.
2. Roman Dmowski — przywódca Narodowej Demokracji, szef Komitetu Narodowego Polskiego (KNP), współszef delegacji na konferencji paryskiej.
3. Jędrzej Moraczewski — pierwszy premier odrodzonego państwa (XI 1918).
4. Ignacy Jan Paderewski — pianista i polityk; premier rządu (od I 1919), współszef delegacji paryskiej.
5. Stanisław Taczak — komendant powstania wielkopolskiego.
6. Józef Dowbor-Muśnicki — zastąpił Taczaka na stanowisku dowódcy oddziałów wielkopolskich.
7. [niejasne w nagraniu — „Wojciech Konfanty"]
8. Symon Petlura — przywódca ukraiński, sojusznik Piłsudskiego w wyprawie kijowskiej.
9. Władysław Grabski — ekonomista, minister finansów, premier.
10. Wincenty Witos — polityk PSL „Piast", trzykrotny premier.
11. Lucjan Żeligowski — generał, twórca Litwy Środkowej (1920).

3. Co to jest? Wymień pojęcia: Rada Regencyjna; Tymczasowy Naczelnik Państwa; Komitet Narodowy Polski; Naczelna Rada Ludowa; linia Curzona; Orlęta Lwowskie; Litwa Środkowa.

4. Wydarzenia (przyczyna – przebieg – skutek): powstanie wielkopolskie; powstania śląskie; konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią; wojna polsko-bolszewicka; ustalenie granicy z Litwą.

5. Sześć postanowień konferencji pokojowej w Paryżu w sprawie polskiej:
1) przyznanie Polsce Wielkopolski;
2) Pomorze Gdańskie (pas wybrzeża ok. 140 km);
3) Gdańsk — Wolne Miasto pod kontrolą Ligi Narodów;
4) Górny Śląsk — plebiscyt;
5) Warmia, Mazury i Powiśle — plebiscyt;
6) granica wschodnia — do ustalenia (linia Curzona).

Regiony, o których przynależności miał rozstrzygnąć plebiscyt: Górny Śląsk, Warmia, Mazury, Powiśle.